Inwazyjne gatunki obce (IGO) to rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy, które po przeniesieniu na nowe terytorium zaczynają się rozprzestrzeniać, powodując poważne szkody. Uderzają one w rodzimą przyrodę, gospodarkę, a niekiedy także w zdrowie ludzi. W Polsce problem ten narasta — lista takich gatunków obejmuje już kilkaset pozycji i stale się powiększa.
Jednym z najbardziej znanych przykładów jest barszcz Sosnowskiego, którego sok wywołuje poważne poparzenia skóry. Podobnie działa jego krewniak — barszcz Mantegazziego. Obie rośliny szybko wypierają rodzime gatunki i utrudniają odtwarzanie się naturalnych ekosystemów. Coraz częściej mówi się też o ambrozji bylicolistnej, której pyłki są silnym alergenem i mogą powodować poważne problemy zdrowotne u ludzi.
Inwazje dotyczą jednak nie tylko roślin. W polskich ekosystemach pojawiła się norka amerykańska, która drapieżnictwem zagraża populacjom ptaków wodno-błotnych. Problemem są również żółwie ozdobne czy żółw jaszczurowaty, które wypuszczane przez właścicieli do środowiska naturalnego konkurują z rodzimymi gatunkami i stanowią zagrożenie dla lokalnej bioróżnorodności. W wodach coraz częściej spotkać można także obce gatunki roślin, jak moczarka kanadyjska czy kabomba karolińska. Tworzą one gęste skupiska, które ograniczają dostęp światła i tlenu, destabilizując całe ekosystemy wodne.
Straty są liczone w milionach złotych
Skala problemu jest poważna. Polska monitoruje już ponad 1.200 gatunków obcych, a zmiany klimatu, urbanizacja czy przekształcanie rzek i jezior dodatkowo sprzyjają ich rozprzestrzenianiu. Straty wynikające z obecności gatunków inwazyjnych liczone są w milionach złotych. Obejmują one m.in. spadek plonów w rolnictwie, szkody w leśnictwie, koszty usuwania niepożądanych roślin i zwierząt, a także wydatki związane z leczeniem chorób i alergii wywołanych przez gatunki obce.
Aby przeciwdziałać temu zjawisku, Polska i Unia Europejska opracowują listy gatunków uznanych za inwazyjne i wprowadzają przepisy ograniczające ich rozprzestrzenianie. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska prowadzi oficjalne rejestry roślin i zwierząt, które podlegają kontroli lub eliminacji. Coraz większy nacisk kładzie się także na edukację społeczeństwa, bo to właśnie wiedza i świadomość są najskuteczniejszym narzędziem w walce z inwazjami.
W Łódzkiem też walczą z inwazyjnymi gatunkami
Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego ma swój poligon badawczy na Polu Nieborowskim – ponad 40-hektarowym obszarze położonym w Nieborowie. Są tam testowane różne metody likwidacji gatunków inwazyjnych oraz odtwarzania pierwotnej bioróżnorodności. Opiekuje się nim Fundacja Kwietna, która ma podpisane porozumienie w tej sprawie z Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego.
– Po to likwidujemy gatunki inwazyjne, żeby odsłonić to, co naprawdę występuje na tym terenie. Chcemy, żeby to miejsce było badawczym, pokazowym miejscem w skali kraju. Prowadzone są tu działania wieloletnie, a nie jednorazowe – mówi Katarzyna Krakowska, dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego. – Gdybyśmy nie usuwali gatunków inwazyjnych w poprzednich latach, ten obszar wyglądałby teraz zupełnie inaczej. Staramy się, żeby te gatunki dalej się nie rozprzestrzeniały.
Warto dodać, że wiele działań możemy podjąć także my sami. Nie należy sadzić w ogrodach roślin uznanych za inwazyjne, a jeśli się pojawią — trzeba je usuwać. Egzotycznych zwierząt nie wolno wypuszczać na wolność, bo w nowych warunkach mogą zagrozić lokalnym ekosystemom. Warto również wybierać sprawdzonych dostawców roślin i zwierząt oraz zwracać uwagę na ich status prawny.
Inwazyjne gatunki obce to wyzwanie, które dotyczy całego społeczeństwa. Tylko poprzez odpowiedzialne decyzje, współpracę instytucji i zaangażowanie każdego z nas można ograniczyć ich negatywny wpływ na przyrodę i życie ludzi.
